شیخ نورالعین واقف ِ لاهوری ( 1120- 1195 ه.ق ) از معروف ترین شاعران ِ اواخر ِ قرن ِ دوازدهم در شبه قاره است و البته در ایران نامی نا آشناست. دیوانی مشتمل بر هشتصد غزل، یک ترجیع بند، چهل و یک رباعی و یک مخمس دارد که سال 1881 در بمبئی منتشر شده و بعدها در لاهور تجدید ِ چاپ شده است.
شاعری متوسط الحال است که بیشتر به سبک ِ بازگشت گرایش دارد. غزلیاتی از بزرگان ِ شعر و ادبیات ِ فارسی از مولانا و امیرخسرو گرفته تا بیدل را استقبال کرده و تا جایی که من خوانده ام! ره به جایی نبرده و کاغذ سیاه کرده و بس.
دیوانش پر است از تکرار مضامین ِ شعر سبک ِ عراقی و بعضاً هندی و کمتر نمونه ی تازه دیده می شود و البته نمونه های نادر هم چندان بلیغ و بدیع نیست! برای نمونه غزل ِ زیر که استقبالی ست از غزل ِ معروف ِ شیخ ِ اجل:
نه همین در سرم از زلف ِ تو سودایی هست
که به هر کوچه تو را سلسه در پایی هست
یوسف ِ من تو چرا شور به مصر افکندی؟
که به هر شهر ز شوق ِ تو زلیخایی هست
جان عزیز است، ولیکن چه کنم گر ندهم ؟
هر دم از جانب ِ درد ِ تو تقاضایی هست (1)
شمع ِ خاموش شود از نفس ِ من روشن
بس که در آتش ِ عشقم، دم ِ گیرایی هست! (2)
بزم ِ اغیار از او روشن و من داغم از این
که چرا شمع ِ مرا گرمی ِ بیجایی هست ؟! (3)
ای که امروز به می کنی این جور و جفا
در دلت می گذرد هیچ که فردایی هست؟! (4)
بر در ِ یار کشم جور و به جایی نروم
گر بدانم که مرا در دل ِ او جایی هست (5)
تحفه ی خار ِ ره ِ عشق من ِ سوخته را
نیست گر چشم ِ تری، آبله ی پایی هست
نتوانم که نشینم به فراغت، چه کنم؟
هم چو دل پهلوی من، وسوسه فرمایی هست
واقف این عرصه دگر بار کجا خواهی یافت؟
گریه سر کن که عجب دامن ِ صحرایی هست! (6)
پا نوشت ِ غزل:
1- هر چند تازه به نظر می رسد ولی خالی از بلاغت ِ سبک ِ عراقی ست.
2- جدا از این که کارکرد ِ تبلیغاتی دارد و شاعر پپسی برای خود باز کرده، حاصل ِ کار بیشتر شعبده بازی ست تا خلاقیت ِ ادبی !
3- این مضمون هم در سبک ِ هندی به قدری دست مالی شده که بماند، نمونه ی قدیمی ِ همشهری ام ، باباطاهر " به درگاه ِ الهی کی روا بی ؟ گل از مو دیگری گیره گلابش " هنوز در این بین چشم گیر است.
4- در خور ِ توجه است، انصافاً
5- ادبیت ِ بیت در استفاده ی متفاوت از " جایی " است که در سبک ِ عراقی نظایر ِ فراوانی دارد و ...
6- عجب!
چند نمونه ی خواندنی از او:
بایست تیشه ای به سر ِ خود زدن نخست!
عاشق به دیر فهمی ِ فرهاد بر نخاست!
محکم پی است درد ِ تو از بس که در وفا
هرگز ز پهلوی من ناشاد بر نخاست!
***
گشت بیزار از جنون ِ ما پدر!
کاش از مادر نمی زادیم ما!
***
بود در زندان ِ غم یک عمر، هم شیون مرا
حق ِ بسیار است از زنجیر بر گردن مرا
***
بیا تنها برم، ای جان ِ جان ها
که تنهایی مرا تنها گرفته ست
و نمونه ی جالب تر که نشان از فقر ِ مضمون دارد و ورشکسته گی ِ ذهنی!
تا چه دید آن فرشته خو از من ؟!
که مرا سگ خطاب کرد و گذشت!
من سگ ِ آن فرشته خو، واقف
که ز من اجتناب کرد و گذشت!
برای اطلاعات ِ بیشتر نگاه کنید به:
گزیده ای از غزلیات ِ واقف ِ لاهوری، تدوین: عبدالرضا موسوی، انتشارات امیرکبیر، 1378
+ نوشته شده توسط سعید کریمی در پنجشنبه بیستم تیر 1387 و ساعت
23:28 |
